Sylvain Toulze pages occitanes Quercy.net
   Accueil  -  Langue  -  Auteurs  -  Musiques  -  Radios  -  Liens  -  Occitan          

AUTORS CARCINOLS  -  AUTEURS QUERCINOIS

 

Miquel de la Primalba

 

Es un carcinol, que trabalha a la Primalba, al ras de Rodés e que demora la setmana a la Selva. A un ostal dins lo vilatjot de Jamblussa, communa de Salhac. Aprep d'annadas a l'estrangièr, a volgut tornar viure al pais e a crompar aquel ostal. L'an passat, a obtengut lo DEUG d'occitan a l'universitat de Tolosa lo Miralh e ensaja de contunhar aquelas estudis. Es a far un diccionari de mots tecnics pel seu mestièr qu'es lo de la bastison. A publiat qualques troces de racontes dins lo Centre Presse de la dimenjada et ganhat tanben lo tresen prèmi a un concors d'escritura fach pel Grifol d'Albi.

 


La davalada

I a pas rason qu'una istòria d'amor siá longa o corta per naísser dedins. Ieu, oblidarai pas jamai l'amor que dòni al meu amic Asis, es coma un fraire … o una sòrre.
Me sòni Gaò, èri lo darrièr de la miá familha e Asis, el meteis, èra tanben lo cacha-niu solet. Ambe nosautres, valents e amagats dins l'ombra, i avià totes los autres, los reires aimats. Aqueles que, lo long dels sègles, portèron una pèira a l'edifici de la nòstra vida.
Ieu, visquèri qualques parelhs d'annadas sus aquela tèrra. Las darrièras annadas, quantas?, o sabi pas tròp que las comptavi pas, foguèri tròp sol de la miá familha. Urosament i aviá lo meu amic Asis. El meteis èra sol coma ieu. E mai se èrem pas fraires, la solesa nos sarrèt.
Sos raices anavan a la meteissa aiga, al meteis potz. Nòstre fuèlham venguèt fraire, en se tocar al cap dels ramèls.
Uèi, la prima verdejarà e las nòstras amors tornaràn. Asis es tornat. Encara, de pastorelets gents, dejós nòstras ombretas, sentiràn apasimar lo calimàs del jorn. E d'aucelons per saludar l'Amor uflaràn lors gargalhòls de mila cançonetas. De rius pichons rajaràn d'argent vesiadament gorrina. De pradets nos envescaràn los uèlhs quand la novèla sason nos cargarà de ramèls.
Asis es aquí. Enfin ! M'es de manca ! Ò jorns uroses ! E pr'aquò …
Aprèp la miá partença, Asis demorèt sol. Sol dins la vastetat del cèl, dins lo void del vent, dins la pluèja de las estèlas, dins l'aiga de la plorada. Las primas seguián los ivèrns que, eles meteisses, seguián las tardors. Lo país èra gavat de solelh coma una poma madura.
D'annadas passèron. Dusca a aquela nuèch…
Jol grand solelh, divenc fuòc, la règa d'ombra de la campana s'afanava… Los òmes partiguèron un jorn. Cap a de cèls indulgents.
Mas totjorn, tornèron a nosautres. Venián tirar l'aiga de las prigondors de la tèrra, s'aconsomir una nuèch jos nòstra ramada, comptar pas res que las oras claras. Grandmercés, gabarrièrs de la mar arenosa, d'aquelas vitalhadas.
E vosautres, aucèls del cèl, ont èretz ? Èrem pas pus aqueles arbres d'amor que vos podián aparar, aquel ramèl fremissent que vos podiá breçar e la fuèlha afolesida que vos podiá escondre ?
Tot èra arena e l'arena èra tot. Se ditz que las sèlvas precedisson los òmes, que lo desèrt los sec. Es vertadièrament vertat ! Que far ?
Asis e ieu, un bocin d'aiga, un sadol de solelh, un tròç de freg jos la luna, podiam far ! Èsser a esperar lo vielhum, suaus, aquò es la nòstra astrada.
E lo nòstre amor !
Mas l'amor pòt pas brica dins la lucha ambe la dalhaira negra. La sang de mon eternitat torrèt. Tèrra de mon país, cremada lo jorn, rosegada per la secada, gelada pel vent nuèchenc, ausiguèri ta sonadissa. Dins ton sen dormissi d'un sòm pesuc e pasmens leugièr, d'ara enlà.
Asis èra sol…
Asis !
Èra una nuèch tan polida, Asis. Jos las sias alas de lusetas, somiavas de las corsas etèrnas dels aucèls. Un ventolet jogava dins lo teu fuèlhum, en getar pel sòl de trèvas bonassas.
Asis, aquela nuèch ! Cò foguèt la darrièra.
Aviá trabalhat tot lo jorn. Èra cansat e sos uèlhs se comolavan de lassièra. Los lums esclairavan pas res, la luna fasiá fanal, cap a sègre. Lo bruch del motor asolhava l'abitacle. Se sabiás, calfaire, tot lo mal qu'as fach aquela nuèch. Se sabiás !
Putanièr de camion !
Lo meu amic tomba, espotit … Dins lo ventolet leugièr, de fuèlhas menan un brandon folet sul l'arenièr. De fuèlhas que la mòrt a descofadas …
Asis es aquí, a costat d'ieu, trist de sa vida d'enbàs, urós per nosautres dos.
Asis ! Asis que la vida es crusèla !
L'istòria s'es envolada,
las nivols l'an carrejada,
la pluèja plic ploc
la contarà pertot ont tombarà


Aquel tèxt foguèt escrich in memoriam de Gaò (escais d'Acacia albida) e d'Asis (escais d'Azadirachta indica o neem) que mostravan lo camin dins Tenere fins a çò qu'un camion percutisca Asis lo darrièr. Raconte o conte ? Dins lo trefons de la forèst, las fadas lo vos diràn. Uèi, dos arbres metalics fan fanal.

Tot començèt coma tot comença.

Aqueste matin, èri en tristesa.
Tèrra prigonda, ont los grands e los aujòls visquèron, brusenta de cigalas, ont la vinha se ven abeurar, fa lo bonaür o lo malur, lo mèl o lo vinagre, entendi ta votz, sentissi viure la sang de ton eternitat, esperi la baudor de ton repaus.
Soi un viatjaire, sol dins una temporada, cercant l'escampa finala.

Dins una ostalariá sorna, un mendicaire me ditz :
" Sènher,
Bevetz, bevetz, bevetz
De vin bon, emplenatz ton gòt amic.
Begam, begam, begam
De las vinhas lo mèl doç.
Beu, beu, beu.
Per commençar, seta-te.
De vin bon, emplena ta copa
E arrèsta d'escolar la mia ! "

Volètz que vos conte l'istòria d'una familha brava. La mia istòria.

Un còp èra.
Vòl pas que m'agraden, li respondèri, vòl que m'aprengan.
Lo masc vièlh me ditz :
" Cerca renhòta, pompis de pès
Entraïna-te, guerreja amg amor
Agis pas en savi. Pren los profièits
E espera pas las pèrdias
La guèrra fa mal tornar en pièjer. "

Dempuèi, passi los sègles e los sègles. Atal siá.

" Soi amorós e viganhièr serai
Sabi ben que per amor morrai
E per tan d'amor, pòdi pas partir
Tan i a que sàpia mon viure e ela son morir "

Trobèri dins la guèrra abondància de mal e raretat de ben.
" Profita de la tia libertat " contunha l'òme malfasent.
Mas la vida me semblèt longa e lo mieu trabalh entraïnant encara que l'aimèsse.

Foguèri los sautabocs, la pèsta, las malastradas amassadas, la guèrra. Foguèri Simon a Besièrs cridant " Los totes crematz. Dieu reconeisserà los seus enfants. ". Foguèri Domengue e los seus enqueredors.
Faguèri perir las tèrras tolosencas de Ramon, moriguèri a Tolosa mai ressuscitèri per escofir los catars.
Prenguèt partit dels brigands pendent la guèrra de cent ans, rapinant e afament las populacions servilas.
Me diguèron Òlim Barba, Perrot lo Bearnenc, Cervòl l'archiprèire que l osant paire recebèsse en Avinhon, lo famós Aymerigot Marchès rodat, penjat e escartairat sus la plaça de Grève dins Paris…

" Te pren garda, me diguèt lo diable, l'òme a dins son còr totjorn una parcèla d'amor. Pren garda. "

… Sàpia qu'en devenga la ricor
de los que l'auràn malament.
Vendrà un fòrt raubador
que non lor daissarà ren.
S'es la mòrt que los abata
e dins quatre aunas de tela
los mande en un ostal
ont troban de pro mal…

L'amor qu'es aquò ? L'amor, lo plantavi dins lo ventre de las femnas, polidas o laidas.

Lo temps. Ò temps, arresta-te !

De bon matin, la serviciala nos metèt defòra. La bruma èra tombada. " Te tornatz virar aquel ser e al reveire, mon fraire " me diguèt.

Anèri veire lo curat. Benesit, serai pus fòrt. Aquò èra la lucha del ben contra lo mal, Dieu contra Diable, paire contra filh.
D'autres còps, d'òmes vestits de negre diguèron que lo mond , nòstra tèrra, èra lo reiaume del Mal e lo Mal foguèt engendrat pel Bon. Avián rason ?
Lo solelh passèt. La dalheta d'aur enlusentiguèt lo levant e dins l'escur calelhejèron los monds luènhs.

… D'uèlhs coma de brasa, èra aicí, amatat dins l'ombra negra al fons de la sala. M'assetèri. Me contèt sa vida, sas infamias, sas traitesas. Aquesta confession durarà sèt jorns e sieis nuèchs. La seisena nuèch, semblèt cansat.

De sa votz lassa, marmotejèt : " Senti que me morisca. Sarratz vos mon filh. "
" Aussissi la cançon "

… L'un menèt arpa, l'autre viòla
L'un flaütella, l'autre siula
L'un mena giga, l'autre valsa
L'un ditz los mots e l'autre nota…

Li decorèri lo conjur que lo curat m'avià ensenhat :
" Arma, que fasètz aici
Ieu plori, sospiri
Que i a pas cap d'enfant de sèt ans
Que plore las plagas de sos sants
Aval, aval i a doas plencas
L'une es granda, l'autra estrecha
Los salvats i passaràn
E los damnats non poiràn
Que la barba de Dieu saurà pas
Se passarà un gros torment
Lo jorn del jutjament. "

E, sense tornar prendre l'alen, liguèri :
" L'amor cande, encara que me faga deperir, li conten tan de gaug que pòsca facilament me regaudir. "
La cara del Maligne se descompausava…

… Me desrevelhèri en tressautar. La television fonccionava. Los images mostràvant de las atrocitats dins un país. Me remembri pus lo qual. Vertadièrament, aqueste mond es pas de Nòstre Sènher.

Ont es ?

Miquèl de la primalba

Dòna Guirauda de Jambluça

Dins lo naut de Lera, la comba entalha la montanha e la ribieròta, que rajava del estanh de bugadièras, se corba, cap al solelh colc. Se crei que se pèrd, se trantalha per la sègre. Los puèches barran l'asuèlh, enrabolhan los camins e tot èstre uman vira cuol. Es la suaudor que nos ten, i demorem. Passa de selvas bèlas de fraisses e de garrics entremesclats e d'un còp, al fons dels penjals vestits de pasturas, al mitan de las èrbas de las fèbres, dels cades, dels caps d'aucèl se quilhan las muralhas d'un ostal fortificat.

Lo pont levadís es baissat, signe de patz dins l'encontrada. Dins la cort bassa, un caval al fèrrament e lo bruch d'una bolza, de fum, d'òmes prèp de la farga. Un d'aqueles parla al fabre, aconselha e alisa la bèstia. Son parlar es suau e son gaubi, nòble. Es lo senhor Miquèl, lo cap d'ostal.

Guerregèt de temps. Puèi, un jorn, levèt sos esperons, son aubèrc, pausèt la maça e l'espasa bèla, per viure sus las sias tèrras, entre los seus pacans, qualques vailets fisèls e Dòna Guirauda la sia dròlla. Guirauda la doça, son tractat de patz, son mèstre de bonaür. Guirauda de tint fresc, de votz coma lo cant d'un rossinhòlet escarrabilhat.

Los jorns del soldat vièlh se debanan simplament. Caça per rason, bosqueja per plaser d'èstre dins la forèst, ajuda sos servidors dins lors corrògs, entreten lo seu domeni. Dòna Guirauda se tracha del servicial, velha a la mangisca, se conéis las plantas medicinalas e las culhís per sonhar, fa tanben de brodadura per embelir la sala bèla de la torre del mièg.

Totjorn afananta e vesiada, Dòna Guirauda es un encantament. Fa viure las causas e dardalhejar las gents. Mai se ditz qu'es la filha vertadièra d'una fada.

Lo senhor Miquèl, mai d'un còp, l'agachava anar, lo còs leugièr, la gèsta desliurada. Dins aquel temps, tornava viure sa vida de campaments e de guèrras, d'emboscadas e de cavalgadas.
" Conquistèri de ciutads e de païses, se marmoteja, combatèri amb coratge e fidelitat per mon sobeiran, del temps que lo bonaür butava dins la comba mia. Es lo meu amaisament. "

E quand Dòna Guirauda canturleja, lo senhor Miquèl escòta sa votz de lach afrescolir lo seu còr vièlh.

Mas la patz es pas qu'una candèla dins la nuèch, porgida als vents, a la pluèja. Un jorn, un fum nègre s'enfurga pel miègjorn e vòla cap a Jambluça. Se carga de bruches de fèrre, de cruissiments de carriòts, de caucatges de batas. Es Simon lo franchimand, l'òme del malastre e sa soldatalha ebriaga.

A logat son espasa al rei de França per persègre los nòstres bons òmes.

Crema totes los vilatges, caça los pacans e res lo ten pas. La cerca dels patarins es l'escampa bona, lo pilhatge la marrida. Arriba davant lo castèl encantat del vièlh senhor Miquèl. Lo pont levadís es levat. Es una provocacion, una promessa de resisténcia qu'afisca la sia enveja de se batre. Quilhat suls estrius, brama :

" Dobrís tas pòrtas, castelan ! O anarem portar la mòrt dins tas parets ! "

Lo senhor Miquèl ausís aquela votz. La coneis. Desrevelha en el de mormolhs. Es la votz grassa dels vencedors que, pertot ont sona, solha l'air e esterleja la tèrra. Li cal tornar prene las armas. Drech quilhat, sus la cortina, ditz a l'òme marrit que pica dels pès :

" Desgargamela-te, sacamand ! Se dintres dins ma cort, e mai plan nafrat, me trobaràs davant tu ! "

Tenguèron còp tres jorns e tres nuèches. Mas a la primalba del quatren jorn, sa garnison de soldats vièlhs, de pacans mai biaissuts a gaubejar l'araire que l'alabarda crida seba. Simon e sa tropa d'assassins estrambordats envasisson lo pati, fan chaple, dintran dins la tòrre del mièg e troban, dins la capèla, en pregarià, Dòna Guirauda.

Se quilha, afronta las pegas. Davant aquela femna resolguda , Simon la bruta s'arresta, baissa son espasa que, es pas una femna, aici, drecha, es un liri salvatge, suau dins la tempèsta. Mas dins lo temps que ven, brama :

" Abjura ta fe e seràs salva ! "

Dòna Guirauda sosca a la sia tèrra. Prima paura sebelida jos l'ivèrn ! Doç paradís de lach empoisonat per totjorn.

Ven prèp de Simon lo panaire e, d'un mot sol, li respond : " Non ! "

Puèi, de ressabuda, se ronça per l'escalièr, puja dusca al pus naut. Sap que s'escaparà pas, que sa fugida atisa la colèra e la crudeltat del arlandièr. Mas se fugir l'ajuda a téner còp, renfortís son voler.

Ara, sen lo buf del secutaire. D'un saut, es a la broa del void. Dòna Guirauda, la santa, lo vei pas que los uèlhs seus se comolan del país seu. Rebatan l'air cande, los puèches cofats d'euses verds, los pastrencs clavats de primadèlas, de jonquilhas e de margaridetas … e la prima etèrna s'installa dins son còr, ara meteis ont lo còs s'espotís pel sòl.

Mas, Dòna Guirauda es pas aici pel sòl. Son còs a desapareigut. Dins una flambor, lo solelh a presa aquela grana de lutz qu'aviá espelida sus la tèrra. Sol, son esperit demòra. Sul pavament, un raget d'aiga clara raja.

D'annadas puèi de sègles moriguèron. Lo castèl crane del senhor Miquèl de Jambluça s'arroïnèt. Las pèiras permetèron la bastison dels ostals bèls del vilatge.

Viatjaire del temps d'ara se, per una nuèch polida, trobatz Dòna Guirauda caminejant, ajatz pas paur, torna veire lo seu país.

Miquèl de la primalba


Una Nuèch

Èra una nuèch d'estiu, cauda e mosta. Arribèri pas a m'endormir. Dempuèi qualques jorns, los meus motons desaparéissián. Envolats ! Sol, d'emprentas a tres dets, coma dels pès de polet, mas pus grands. Coma los d'una estruci. Mas dempuèi quora l'estruci es carnejada ? Me deviái trobar aquel mistéri.

La mar èra en reflús. La fedam s'apasturava dins las salancas. Aviái agut aquels prats a la mòrt del paire meu. El meteis, los teniá del seu paire, mon papet. Coma lo sal donava un gost bon a la carn, estivavi en aquel endrech, dins la jaça reirevièlha. Lo clar de luna esclairava aquela scèna. A l'òrle, las falguièras nautas e los arbres gigantàsses getavan de trèvas diformas sul sòl. Me passejèri atentiu. Lo bronzinadis de las cigalas, l'ucal d'una dama, lo vent dins lo fulhum, èran lo bombonament d'aquela nuèch. Lo cèl èra clavat de belugas e lo volam d'aur jogava al cluquet ambe los darrièrs nivolàsses de la pluèja vesperala. Dins la fanga mesclada d'arena, los meus passes e los del meu gos de pèl blanca, Capi de son nom pichon, senhalavan lo nòstre passatge, quora escafats per una èrsa, quora aparents. Arribèron aquí ont la plaja, lo flume e la mar s'aparian l'un dins l'autre. Davant las doas popas, puèguetons dins l'ombra, gasèrem.

A mièg camin del passatge, un bruchet, parièr a un tarrabastal de tambor, portat pel vent, atirèt la nòstra atencion.

Capi se metèt a l'arrèst. Ara, lo brucharàs s'aprochava lèu-lèu. D'elefants ? D'elefants dins las meunas pradescas ! Non ! es pas possible !

E puèi d'un còp ! aquel cap, a la cima d'un còl long, susmontant un còs de trenta mètres : èra … èra un … un brontosaure … A l'entorn, un centenat de bestiàs pasturava. De nenets nauts coma un ostal, de vièlhs de cap dolent, de joves jogaires : una armada landava. Me fregèri los uèlhs, me piuçèri. Bonassas, escapitavan suaudament lo denaut dels arbres per s'apasturar de fuèlhas. D'una bocada, un ramet èra engolit.

De brontosaures ! Alara mos motons ! èra un tyrannosaurus rex o … un ceratosaurus o … sabi pas quin ferum. Aquelas bèstias, amb un morre grossàs, de dents ponchudas e longas, son sanguinàrias. Doncas, aqueles cangorós sens ressòrt èran responsables dels gasts dins lo meu tropèl.

Capi udolejava a la mòrt, amagat dins mas cambas. Cabussèrem dins la talvera, mòrts de petega. Cridèri de pregàrias.

En tressusor, me desrevelhi. La primalba es aquí. Dejós, dins la jaça, la motonalha bolega e, al luènh, un gal canta. Agachariái pas jamai pus los films americans lo ser a la television.

Anem ! Anem !

Mas pr'aquò, aquelas marcas dins la pèira calquièra carcinòla. De fossils. Òc ben, mas aquel bruch dins la nuèch ?

Anem ! Quilhat ! Òme ! Arresta de beure !

Miquèl de la primalba